Bewegen op het vmbo: waar liggen de kansen?
Hoe zorgen we ervoor dat vmbo-leerlingen meer gaan bewegen? Die vraag stond centraal in het onderzoek van het VMBO Sportlab. In dit samenwerkingsverband werken onderzoekers, jongeren en praktijkprofessionals, waaronder Team Sportservice Amsterdam, samen om te ontdekken wat écht helpt. Het doel: vmbo-leerlingen duurzaam stimuleren om meer te bewegen.
Vmbo-leerlingen bewegen minder
Onderzoek naar sportdeelname onder vmbo-leerlingen blijft belangrijk. Slechts 40% van de Nederlandse jongeren tussen de 12 en 16 jaar voldoet aan de beweegrichtlijnen. Onder vmbo-leerlingen ligt dit percentage op 45%, terwijl dit bij havo-leerlingen 50% is en bij vwo-leerlingen 55%. Ook sporten vmbo-leerlingen minder vaak wekelijks dan hun leeftijdsgenoten.
Deze cijfers laten zien dat gerichte aandacht nodig is om bewegen voor deze groep toegankelijker en aantrekkelijker te maken.
Wat is het VMBO Sportlab?
Het VMBO Sportlab is een samenwerking tussen onderzoekers, scholen en buurtsportcoaches. Samen onderzoeken zij hoe jongeren op het vmbo meer in beweging kunnen komen. Daarbij staat de praktijk centraal: wat motiveert jongeren, welke drempels ervaren zij en welke aanpakken werken goed?
Meer over het volledige onderzoek ontdek je in de video hieronder.
Topscore FIT binnen het VMBO Sportlab onderzoek
Een van de onderzochte projecten is Topscore FIT, uitgevoerd door buurtsportcoach Rob Roumans van Team Sportservice Amsterdam. Dit gratis naschoolse sportprogramma richt zich op inactieve jongeren, vooral op scholen waar het percentage niet-sportende leerlingen het hoogst is.
Deelnemers proberen verschillende sporten uit in kleine groepen en krijgen begeleiding van een vaste coach. Binnen het programma is er veel ruimte voor eigen inbreng: jongeren denken mee over de activiteiten en kiezen sporten die zij leuk vinden of graag willen ontdekken. Dit vergroot hun motivatie en betrokkenheid.
FIT is ontzettend waardevol voor de leerlingen die meedoen. Naarmate het jaar vordert en de groep hechter wordt zie ik een toename in zelfvertrouwen, sportplezier en gezondere voedingskeuzes.’’ – Rob Roumans
Naast sport is er wekelijks aandacht voor leefstijl en voeding via praktische oefeningen. Elk traject wordt afgesloten met een sportieve activiteit en een kleine beloning voor de deelnemers.
Inzicht in motivatie en drempels vmbo-leerlingen
Tijdens het programma zijn zowel de motivaties als de belemmeringen van leerlingen in kaart gebracht. Waarom doen jongeren wel of juist niet mee? De evaluatie, waarbij leerlingen zelf hun ervaringen deelden, leverde waardevolle verbeterpunten op.
Dit leidde tot concrete aanpassingen in de praktijk, zoals:
- Een beloningssysteem met een stickerkaart
- Werken met persoonlijke doelen via een doelstellingsformulier
Omdat ik nu zelf voor het 3e jaar wekelijks aanwezig ben heb ik een band opgebouwd met de leerlingen en ben ik een bekend gezicht op de scholen. Hierdoor nemen leerlingen dingen van me aan en kan ik echt iets voor elkaar krijgen.’’ – Rob Roumans
Resultaten Topscore FIT
In schooljaar 2024–2025 bereikte Topscore FIT in totaal 70 inactieve vmbo-leerlingen, verdeeld over vijf scholen. Het ging om eerste- en tweedejaars leerlingen: 25 meiden (35%) en 45 jongens (65%).
9 leerlingen (13%) stroomden door naar structureel sportaanbod, zoals naschoolse sportprogramma’s of een sportvereniging. Zij kozen onder andere voor voetbal, fitness, volleybal, dans en kickboksen.
Wat werkt wél?
Naast bekende drempels, zoals beperkte kennis van het sportaanbod, vaste trainingstijden en vrienden die niet meedoen, werd ook duidelijk wat jongeren juist helpt om in beweging te komen: zelf sporttijden kunnen kiezen, ondersteuning bij het aanmelden en ouders die meedenken en faciliteren.
Deze inzichten helpen om sportaanbod beter aan te laten sluiten bij de behoeften van vmbo-leerlingen.
Ik vind het ontzettend belangrijk om de redenen om wel of niet te bewegen in kaart te brengen. Dit onderzoek laat zien hoe verschillend die redenen kunnen zijn. Door hier aandacht voor te hebben, kan een trainer beter inspelen op wat leerlingen nodig hebben en hen individueel ondersteunen.” – Rob Roumans
Meer weten?
Wil je je verder verdiepen in het VMBO Sportlab en de inzichten uit het onderzoek? Bekijk dan onderstaande artikelen en factsheets:
- Factsheet Topscore Fit – Geleerde lessen uit een praktijkgericht onderzoek naar het Topscore Fit programma.
- Interview met buurtsportcoach Rob Roumans – Over ervaringen uit de praktijk.
- Verdiepende rapportage –Factsheet van het VMBO Sportlab samengevat.