Podcast #37 Maatschappelijke transities: de vereniging van de toekomst
Gast: Bart Götte
Iedereen staat constant bloot aan veranderingen, die de toekomst vormgeven. Door maatschappelijke transities verandert o.a. de (sociale) rol van verenigingen en sportlocaties, leeft niet elke groep even gezond, en is vitaliteit ècht een maatschappelijke noodzaak geworden. Hoe kunnen beleidsmakers en bestuurders in het sport- en preventiedomein de kracht van veranderingen benutten? In aflevering 37 van onze Sport & Samenleving Podcast spreken we daarover met Bart Götte, toekomstdenker en transitiespecialist.
De samenleving als kosmos: alles beïnvloedt elkaar
Bart Götte beschrijft hoe hij vanuit zijn achtergrond in psychoneuroimmunologie heeft geleerd om complexiteit te waarderen. “Het immuunsysteem is complex, alles rondom het zenuwstelsel is complex en als je die boel bij elkaar combineert en dan kijkt naar stressfactoren, dat is ook uitermate complex.” Volgens hem functioneren maatschappelijke transities op dezelfde manier: niet lineair, niet overzichtelijk, maar als een dynamisch netwerk van invloeden, “waar het gaat over hoe het in samenwerking functioneert.” Voor beleidsmakers betekent dit dat sport geen geïsoleerd domein is, maar verbonden met arbeidsmarkt, zorgdruk, sociale cohesie en fysieke leefomgeving.
Waarom is het realiseren van verandering zo lastig?
Wie beleid maakt, merkt dat verandering soms langzamer gaat dan gehoopt. Götte legt uit waarom: “Padafhankelijkheid betekent dat je op weg naar de toekomst de rugzak van het verleden meeneemt.” Die rugzak bestaat uit gewoontes, structuren, patronen, overtuigingen en systemen die ooit logisch waren, maar nu in de weg kunnen zitten. “Dat bepaalt de opties en de snelheid waarmee je iets kan veranderen.” Het verklaart waarom zelfs goed bedoeld beleid vastloopt of onbedoelde bijeffecten heeft. Niet omdat mensen niet willen veranderen, maar omdat systemen minder snel schakelen dan de samenleving om hen heen.
De arbeidsmarkt kantelt: de opkomst van informeel werk
Een belangrijke transitie die ook het sport- en preventiedomein raakt, is die van de arbeidsmarkt. We gaan van een tijd met veel werkenden naar een samenleving met minder formele arbeidskrachten en meer mensen die informele rollen vervullen. Götte schetst dat “het informele werk, zoals mantelzorg, steeds meer ruimte gaat vragen”, terwijl “steeds minder mensen in het arbeidsproces” zitten. Dat heeft directe impact op sportverenigingen, vrijwilligerscapaciteit en de behoefte aan laagdrempelig, nabij georganiseerd aanbod.
“Vroeger was het: leef er lekker op los, de zorg raapt je wel op. Nu is het: blijf vitaal, want zorg is niet langer gegarandeerd.” – Bart Götte
De vitaliseringstransitie
De verschuiving van ziekte en zorg naar preventie en vitaliteit is volgens Götte een van de moeilijkste transities. Niet omdat we niet weten wat gezond gedrag is, maar omdat onze omgeving ons voortdurend verleidt tot het tegenovergestelde. “Vroeger was het: leef er lekker op los, de zorg raapt je wel op. Nu is het: blijf vitaal, want zorg is niet langer gegarandeerd.” Daarmee wordt vitaliteit geen individueel vraagstuk, maar een maatschappelijke noodzaak en een complex vraagstuk dat gewoontes, omgeving en verleidingen raakt.
Wijken als spiegels van de toekomst
De data die Götte aanhaalt, laten zien dat groepen zich verschillend ontwikkelen. Ouderen sporten meer, mensen met een slechte gezondheid sporten meer, maar jongeren juist minder. Hij noemt dit tempowisselingen en ziet ze als signaal “dat we sommige groepen over het hoofd zien.” Wijken waar mobiliteit beperkt is, waar weinig ontmoetingsplekken zijn of waar de sociale basis broos is, laten precies zien waar de grootste gezondheidswinst te behalen valt.
Sportplekken als ontmoetingsruimtes
Een van de meest aansprekende beelden uit het gesprek is hoe sportlocaties veranderen. “Fitnesscentra worden de nieuwe buurthuizen,” zegt Götte. Hij ziet hoe apparatenruimtes plaatsmaken voor “zitjes, koffiecorners, werkplekken” en hoe groepslessen meer ruimte krijgen. “Ik denk dat ze heel goed snappen dat er niet zo heel veel plekken meer zijn waar je sociaal fysiek bij elkaar komt, zeker niet voor jongeren.” Ook sportverenigingen hebben volgens hem een kans: “In het woord vereniging zit een sociaal karakter,” een waarde die belangrijker wordt dan ooit.
Bij experimenteren is het doel nooit om het resultaat te halen. Het doel is leren waarom het mislukt. En dan is elk experiment geslaagd.”
Maak van experimenteren je werkhouding
Waar traditionele aanpakken hun grenzen bereiken, ontstaat ruimte om te leren. “Bij experimenteren is het doel nooit om het resultaat te halen,” zegt Götte. “Het doel is leren waarom het mislukt. En dan is elk experiment geslaagd.” Het is een uitnodiging aan beleidsmakers om niet te streven naar perfectie, maar naar beweging en in partnerschap met buurten, verenigingen, scholen en sportaanbieders.
“Hoopvol op weg naar een ongekend perspectief”
Ondanks de complexiteit blijft Götte optimistisch. “Ik ben hoopvol op weg naar een ongekend perspectief,” zegt hij. Verandering biedt ruimte voor nieuwe manieren van samenleven, nieuwe vormen van sport en bewegen, en nieuwe kansen voor lokale gemeenschappen. De vraag is niet of er beweging is, maar of we durven meebewegen.
Over onze gast
Bart Götte, business futurist en transitiespecialist, werkzaam vanuit zijn eigen bedrijf FutureFlock. Over waarom hij transities onderzoekt: “Ik was het eigenlijk altijd al aan het doen. De rode draad is dat je complexiteit leuk vindt. En een kosmos waarin alles op elkaar inwerkt met onverwachte wendingen, dat maakt transities exotisch en fascinerend. Je raakt nooit uitgeleerd.”
Luister nu naar aflevering #37 van de Sport & Samenleving Podcast en ontdek hoe maatschappelijke transities onze leefomgeving, vitaliteit en sportvoorzieningen veranderen en wat dit betekent voor beleidskeuzes.
Abonneer je op de podcast
Geen aflevering meer missen? Abonneer je dan op de Sport & Samenleving Podcast. Deze is beschikbaar via onderstaande podcast apps. Maak uw keuze en veel luisterplezier!